جي هو ! ما درو ندر په زانوگرءِ زانتءُ زانگءَ باتين.
چيا كه آ واجهءَ وتي زانتءُ زانگءِ كمكين چيزوكي مئي مگزءُ دماگءِ تها جاگه داتءُ گون اي كمكين زانت په ما اكلؤُ پهم ءُ پگري شر كُت ، اگن اي كمكين زانت ما را مبيتين ما را گون هيوانءَ (بزان پسءُ گوكءُ …)هچ پركي نيست ات همئي كمكين زانت مار ار چه آيان دورا كُتگ ،گون همي زانتءُ زانگ آ واجه ما را (اشرف المخلوقات)بزان شرپ دارترين شربوتگينان نامينتگ په همي وجه ءَ كه ما وتا جه بيارين وتي زانت ءُ زرّياتءُ اسلءُ نسبءَ بزانين.بلوچ وتي اسالتءَ بزانتءُ وتي دود ءُ ربيدگءَ شرّيءِ سرا پجاه بيارايت ءُ آييءِ سرا امل بكنت . هنچو اي دگه كوم ءُ پاتّياني ورّا هنچوش كه گجر ، ترك، كردءُ دگه دگه ملكانيمردماني دّولا وتي نبشتانكي تاكان (روچ تاك ،مه تاكءُ گَه تاك )ءُ كتابان ءَ بوان انت ءُ وتي پُچّءُ چولكانءَ وتي اسلءُ نسبءِ ورّا بكن انت ءُ مه ديوانءُ ديوانجاهان په بلوچي زبانءَ هبر بكن انت ءُ گپ بجن انت . پرچا كه بلوچي مئي وتي بيهيءُ ماتي زبان انت كه واجهين شاهر گوشيت:
بلوچي مئي وتي شهدين زبان انت بلوچي مئي وتي لبزءُ بيان انت
ما بلوچان ايشيءَ په وت پهرءُ شان مزانين كه مئي چوكءُ زهگان په گجري يا كه اردو زبانءُ اي دگه زبانان ءُ لبزلنكان گپ كن انت ،بلكين ما وتي چوكان ءَ وتي ماتي زبانءِ گپ جنگءَ سوج بدئين ،گون وتي دستان بلوچيءَچكّ ءُ پروش مكنين گرّا اي په ما بلوچان سك ايب انت چه اي كارا په ما مرك شرترانت .هنّي بلوچ مردم بايدين وت بلوچيءَ بسمبال انت ءُ اييءِ اسالتءَ بپهريزانت ءُ اي اجازاتءَ مدينت كه بلوچيءِ سولءُ نهال بگيمُرايت بلكين وتا په آ سولءُ نهالي هزام ءَ تيار بكن انت .
هنيگين بلوچان مه ديوانءُ ديوانجاه بلوچي گپّاني تها دگه زباناني بتلان كارانتءُ كار مرزكن انت زانان چي بلوچانءَوتي زباني (بلوچيءِ) بتل نيست انت كه آيان دگه زباناني بتل بلوچيءِ گپءُ ديوانءَ كارمرز كن انت ؟…بلوچ په وتي زبانءَگون دگه همزباني گپ جنگااينت كه يكوييءَ مه دگه زبانيكُپءِ كنت. وتي منّا آ وتي گپان شيركني مان كنت آ مرد يان شيرءَ زال نزانت كه پهك ءَبلوچي بي تامءِ بيت . پيشءَ بلوچي گون پچءُ چولكانءُ بلوچي گپ جنگ پجاه آرگ بيتگ ، بلي هنّي هرچ كومءُ ملتي اي بلوچي پچءُ چولك پر انت.
مه اوگانستانءَ اوگانان، مه پاكستانءَ پنجاپيءُ اردوزبانان، مه ايرانءَ گجرءُ اوگانان،مه هليج ءُ عربي- اپريكي- امريكيءُ يوروپءَ ملكان كه هچ پجاه آرگ نبيت تان بلوچي زبانءَ يك گپي مج انت ،هنيگين دور بلوچي پهكا بي گواه ءُ تباه بان انت بلوچي ءِ
لوٹ و واھگانی رسگے راہ
بارین ھجبر شما گون یک کسے یا کہ گون مردمانے کہ چہ جسمی لحاظء،زانتکاری و سوادء پڑا چہ شما جھل ترانت،بلے چہ مالی لحاظء برزترانت،دوچار کپتگ ات؟
منی ھیالا ھر یکے چہ ما و شما،یکے چہ اے نمونہ ان دیستگ و زان ان۔
شران بارین،اے دلیلا کہ آیی مالدار و زر واجہ بوتگ و شما نبوتگ ات،بارین شما چہ وت جست گپتگ؟
منی ھیالا،ھو !
گڈا اے بارہء شما توانتگ شرین پسہ اے وتی جستا بہ دئے ات؟
بوت کنت کہ،نہ !!!
اے جستے (علمی) پسہ پہ ما و شما درستان،اشی انت کہ آ مرد گون درستین سستی و کمیانے(ضعف) کہ ھست انتی،ھکیکتء واھشی ھمے بوتگ کہ مالدار ببیت و وھدے سرا،وتی درستین واک و ھمتا را پہ ھمے کارء سرا اشتگی و چوش کہ بازینے، مئے ڈولینان،بس گون لوٹگ و واھش کنگا ایکیم نبوتگ۔آ کسء مہ پکائین راھے،پہ جوانی و دلجمی،جھد و تلاش کرتگ و کارپدی گپتگ۔ شما را ھم آ راھے کہ لوٹ ات و شوک ھست انت،سوبین بوت کن ات،بلے ھنچوش کہ پہ وتی مکسدے رسگا،شما را شوک و واھش ببیت۔
یک دگہ دلگوشی بن گپے اشی انت کہ:ھر یکے چہ ما،مہ آ پڑا بوت کنت کہ بازین لوٹانے ببیت ان،کہ مئے واک پہ آ درستان بس نہ انت۔گڈا بایدانت چوشین وھدان پہ اے وڑین کاران،اولا گون وتی جندا پہ ستک و دل تپاک بہ کن ات و چہ درستین لوٹانی تھا،آ کارے کہ پیسرا کنگ ببیت،بہ گیشین ات و پہ آییء رشت و ردوم دئیگا،ھمینچو کہ شمئے واک رسیت،جھد بہ کن ات۔
پروفسر''ویلیام جیمز'' اے بارہء گشیت:'' تا اندازہ اے مہ درستین پڑان،بازین شوک و واھشے کارپد،سوبین بئیگ انت۔اگر پہ دلین و ھکیکتین شوک و واھش ببت،گڈا سوبین بئیگ الّمی و پکا انت۔ اگر مالدار بئیگء واھگ و ارمان شما را ھست انت،الّم رس ات،اگر زانت و ھنرے لوٹ اوک ببئت،الّم زانتکار و کواس بئت،بلے ھنچوش کہ پہ آ ارمانا واھگدار و ھدوناک ببئت،وتی لوٹا پجاہ بیارات و مہ آ پڑا دگہ وڑ وڑین ارمانانی واھگا مہ کن ات۔''
مہ اے گپانی( ادامہء)،کارانے کہ پہ لوٹانی رسگے راہء،بایدانت (رعایت) کنگ ببنت و یا چہ آیان تچ اگ ببیت،اے ڈول گشگ بنت:
1) وتارا ھیل بدئیت کہ مروچیگین کارانا پہ باندا مہ ھل ات و پہ اے ھاترا کہ پلان کار باز وھد لوٹیت،پہ آ کارے کنگا سستی مہ کن ات۔
2) وتی پگرا پہ ھما اسلی بن گپا کہ شمئے شوکے اسلی گردینوک انت،مچ و یکجاہ بہ کن ات۔
3) گون اے ھیالا کہ اے کار مروچی ھلاس نبیت،پہ باندا مہ ھل اتی۔
4) کارانی رندگیرییء ھنچوش کہ شرین ھیلے وتی تھا ردوم بدئیت۔
5) کارے کہ شما را دوست بوتگ و ارزیت و پائدگی ھست انت،ھنچو بنگیجی بہ کن ات کہ راھے نیمہء پچ ترّگے امکان مہ بیت۔
6) وتارا بباورین ات کہ: مول و مراد ھر چنت کہ مھم و پہ آییء رسگا مشکل ببیت،بلے پہ شما چوش نہ انت کہ مہ رس ات۔
7) ھجبر مہ گش ات کہ نتوانان۔شما کہ نہ چکاس اتگ کہ توان ات یا کہ نہ،گڈا چہ پیم چہ نتوانگا گپ کن ات؟
8) پہ کارانی کنگا ترس وتی جانا راہ مہ دئیت،و چہ پرشگء بیما،دست دستء سرا ائیر مہ کن ات،و اگر ھم شما پروش وارت،شمئے ھال ھمے مروچیگین ھال بیت،گڈا آ ھالتے تھا ھم شما چیزے نہ باھین ات۔
9) وتی اعتماد بہ نفسا ھم چہ دستا مہ دئیت۔پروشے منّگ ھر وھد گون پروشے پگرا بنگیج بیت۔
10) شمارا باید پہ وتی پسند بوتگین کاران،لازمین زانت و آگاھی ببیت،گون اے زانت و آگاھیان شمئے اعتماد بہ نفسء گیش بیت،پرچے کہ آسان تر توان ات وتی واکانا گون کارے زرورتان سنگ و شاھیم بہ کن ات۔
11) باید شمارا وتی سرا ایمان ببیت۔ھجبر پگر مہ کن ات کہ چہ دگران کمترات۔
12) چہ اش کہ دگران وتی ھیالا شمئے بارہء گش انت،وتی یکین و ایمانا سست مہ کن ات۔اگر شما نوکین پگر و ھیالے گون وتی سنگتان مشورہ کت،بوت کنت آیان،پہ اے ھاترا کہ شمارا نکسانے مہ رس ایت،اولا آ ھیالے مشکلانا بہ گش انت،کہ ھمے مشکلانی درانگاز کنگ،شمارا دلسرد کنت۔بلے ھجبر پشتا مہ کنزات۔ البت گون ھژاری و دلگوشی،کارے درستین تک و پھناتانی ھیالا گور بہ کن ات،بلے اسلی بن گپا ویل مہ کن ات و مہ شموش ات۔
13) گون وتی گھترین و دل پھکین سنگتان مشورہ بہ کن ات۔پرچیکہ یک کسے درستین چیزانی تجربہ انی واھند بوت نہ کنت۔ گڈا مشورہ گون دگران، بزان نپ و سوت چست کنگ چہ آیانی زانت و تجربہ ان۔
14) وتارا ھیل بہ دئیت کہ شپ و روچ چنت دمان چہ وتی وھدا،پہ وتی گوستگین کارانی سنگ و شاھیم کنگا و پہ آیوکین روچانی وھد و برنامہء بل ات۔
15) وھدیکہ ناوش و دلسیاہ کنوکین پگر و ھیال مہ شمئے مجگا اروش کت،گون کتاب و ورزش و وشھال کنوکین کارانی دلگوشیء،چہ آ پگران وتارا آجو بہ کن ات۔ حتی چوشین وھدان شما توان ات ھما کارانی سرا ھم پگر بہ کن ات کہ تا مروچی سوبین بوتگ ات،پائدہ مند انت۔
16) مہ ھچ منزلے و مرحلہ اے چہ کارا،چہ جاورے گیش و گیوار و کارے ھالاتان شموشکار مہ بئت۔
17) وتی واکا پہ ھما مکسدے کہ شمارا گیشتر شوک ھست انت و دوست بیت،مچ و یکجاہ بہ کن ات۔
18) آ پگرے کہ شما پہ آیوکین روچانی مسلہ ان کن ات ھیالی مہ بنت۔ راستیکہ ھیالے رودینگ ھما آرامش و وشی ۓ کہ انسانا دات،مہ بازین جاھان پہ زور وتارا لڈایت،بلے شما توان ات گون شرچاری و ھکیکت گندی آییء آماچ مہ بئت۔
19) کوشش بہ کن ات،مکسد و واھگے کہ پہ وت گچین کن ات،یک کاگدۓ سرا بہ نبیست اش و زرورتے وھدا،وتی کرّا پہ آیانی رسگا رد و بند( برنامہ ریزی بہ کن ات۔)
20) مہ کارانے کہ نیم یا کہ برابر و کامل سوبین بوتگ ات،چہ وتی کارپد و کساسا مہ کارء تھا،پوہ سرپد بہ بئت۔
21) پہ وتی مکسد و واھگانی رسگا،وھد گیشینوک (جدول) جوان بہ کن ات و کوشش بہ کن ات کہ چہ جدولا پشت مہ کپ ات،توری پہ شما مشکل ببیت۔پرچیکہ رند چہ مدتے اے راھے زھمتانی تھمبل کنگا،الّم و پکّا چہ جدولا پیش کپ ات۔
22) ھژار بئت کہ کسانین بند و دیمپانان شما را دلپروش مہ کن انت۔ مھم اشی انت کہ ردی مہ کن ات،بند و دیمپانان گیشینگ بنت۔
23) پہ وتی جندے مکسدان ھم کہ برابرین وھد اش نیست انت شما وت وھد بہ گیشین ات،پرچیکہ گون اے کاران،وتی تھا شرین ھیلانی جوان کنگا سوبین بئت۔
24) مہ وتی برنامہ ریزیان،آیانی کنگے امکانا ھم دلگوش بہ کن ات و بہ گیشین ات کہ آ امکاناتانی درگیجگ و یکجاہ کنگ چہ وڑا بوت کنت۔
25) وتی لوٹانا نیم بنڈگ پہ یک نوکین واھگے ویل مہ کن ات۔
26) پہ ٹوھین مکسد و واھگانی رسگا چہ کسانین نکسانان مہ ترس ات۔
27) مہ آ مکسدے کہ شما پہ وتی سوبین بئیگا گچین کرتگ،آ مردمانی سر و سوجانا کہ پیش چہ شما مہ آ راہء سوبین بوتگ انت،بہ زورات۔
28) پہ وتی وھدانی بھر کنگا باز دلگوش بہ کن ات۔کارے وھد،وپسگے وھد،رو آیۓء وھدا پہ دلگوشی بہ گیشین ات و بھر بہ کن ات۔۔ ۔ ۔ کوشش بہ کن ات شپ و روچے تھا یک وھدے ھم بل ات کہ پہ وتی ھال ات و وضعیتء پگر بہ کن ات۔
29) ھکیکتا بہ منّ ات،و بوت کنت یک جاھے ھکیکت پہ شما تھل ببیت،چہ آیی مہ تچ ات و وتارا چیر مہ دئیت۔
او بلوچستان تئ دوری منء بے واک کننت
او بلوچستان تئ دوری منء بے واک کننت
بے اجامی زھیر بندانت سینگا چاک چاک کننت
سرومگین کوہ و ھساران نقشنت یک یک مئے دلا
پہ ھمے یادان زرانان روچ و شپ من چہ گلا
اۓ تئ عشقنت منا بلبلی گویاک کننت
پراھگین آزمانا کہ جڑ بندانت تئ
ڈھل و چاپ و زیملان گون کہ سرا گرندانت تئ
گوارگان مھرء کتابا مئے دلا تاک تاک کننت
او منی دوستان زرۓ چولانی ما باھوٹ بئین
شے مریدۓ عشقء بیارین پہ وطن ما لوٹ بئین
پہ وتی حقء یلان کمبری بے باک کننت
گشتگان دراھین جھانا ھرچ تک و ھرچ شما
من ندیست دگنیاھا تئ رنگ و تئ دروشما
بندگء زردء ھیالان بارین کدی واناک کننت
بے اجامی زھیر بندنت سینگا چاک چاک کننت